Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Cookies.
Zamknij
scroll

Nomenklatura typograficzna

Typografia, 25 listopada 2021

Poniższy wpis Nomenklatura typograficzna to zestaw najważniejszych pojęć z dziedziny składu i łamania tekstu oraz typografii. Niewątpliwie ważnym składnikiem pracy nad składem i łamaniem tekstu jest ich dobra znajomość. Warto wiedzieć, jak nazywają się poszczególne elementy, z których zbudowany jest tekst. Poniżej przedstawione zostały podstawowe pojęcia, których poznanie sprawi, że poczujemy się pewniej w tej wspaniałej krainie tworzenia książek i opracowań. Dla łatwiejszego odbioru terminy zostały ułożone alfabetycznie.

I grupa określeń typograficznych

Antykwa – potoczna nazwa pisma prostego alfabetu łacińskiego w odróżnieniu od kursywy. Czasem określa się tak pismo romańskie w odróżnieniu od gotyckiego oraz pismo szeryfowe w odróżnieniu od bezszeryfu.
Czcionka – w zecerstwie ołowiany słupek zawierający odwrócony wizerunek znaku pisma, który w druku tworzy czytelny obraz. W składzie komputerowym bardzo potoczna nazwa fontu lub kroju pisma.

Nomenklatura typograficzna - czcionka

Czwórka tytułowa to inaczej karty tytułowe, które umieszcza się na początku dzieła. Obejmują cztery strony, a są to:
przedtytułowa, inaczej szmuctytuł

Nomenklatura typograficzna - strona przedtytułowa

przytytułowa, inaczej frontyspis

Nomenklatura typograficzna - strona przytytułowa

tytułowa

Nomenklatura typograficzna - strona tytułowa

redakcyjna (stopka) zawiera informacje podawane przez wydawnictwo. Są one zależne od wydawnictwa i typu publikacji. Strona redakcyjna znajduje się na stronie kolejnej po stronie tytułowej dzieła.

Dwójka tytułowa

Ogranicza się do stron: tytułowej i redakcyjnej. Dwójkę tytułową stosuje się w publikacjach, które charakteryzują się niezbyt rozbudowaną i nieskomplikowaną strukturą.

II grupa określeń typograficznych

Czytelność – zdolność odczytania danego kształtu liter w tekście.

Dukt – kształt i układ kresek tworzących znaki, wynikający ze sposobu pisania (prowadzenia narzędzia piszącego); współcześnie – ze sposobu kreślenia według ustalonych reguł geometrycznych i graficznych.

Firet – obrazuje kwadrat odpowiadający rozmiarem stopniowi pisma użytego w dziele. Jego angielska nazwa nawiązuje do wielkości czcionki z oczkiem litery ‹M›. W projektowaniu krojów kwadrat firetu dzieli się na tysiąc jednostek, stąd wynika określenie światła między­literowego, jak np. jedna tysięczna firetu. Używamy również określenia, jak rozświetlenie kapitalików o pięćdziesiąt tysięcznych firetu.

Font – zestaw glifów wszystkich znaków danej rodziny pisma, zapisany w jednym pliku. Zazwyczaj zawiera on minuskułę (małą literę alfabetu), wersaliki (majuskuły), cyfry, ułamki, ligatury, znaki matematyczne, interpunkcyjne i edytorskie.

Glif – stylistyczna i graficzna interpretacja znaku.

Grafem – szkielet litery.

Italika, Italik – projekt liter zainspirowany kaligrafią kancelaryjną z XV wieku; charakteryzuje się pochyleniem liter w prawo, w zależności od projektu od 4–25 stopni. Zaczęto ją stosować dopiero w XVI w. jako dopełnienie krojów prostych. Słowo ‹italika› nie znaczy pochyłości, a odnosi się do stylu pisma wywodzącego się z Włoch. Italika jest płynniejsza od odmiany prostej, ale mniej płynna niż kaligraficzna kursywa czy pisanki. Pomimo różnic w płynności, kursywy i italiki w języku polskim funkcjonują jako synonimy.

Interlinia – w składzie ręcznym była to metalowa sztabka oddzielająca wiersze tekstu, aby dzięki temu tekst stał się czytelniejszy. Obecnie – biała przestrzeń między wierszami tekstu.

III grupa określeń typograficznych

Justowanie – obustronne wyrównanie wierszy w akapicie.

Kerning – regulowanie odległości pomiędzy konkretnymi parami znaków w danym kroju pisma. Określane w ten sposób są nie tylko odstępy pomiędzy literami, ale także pozostałymi znakami (np. litera-cyfra, cyfra-cyfra, cyfra-znak interpunkcyjny).

Kroje bezszeryfowe – kroje nie posiadające kresek wieńczących każdy znak. Przykłady krojów bezszeryfowych: Myriad, Boreal, Calibri.

Kroje szeryfowe – kroje pisma, które posiadają kreski różnego kształtu wieńczące każdy znak. Przykłady krojów szeryfowych: Lapture, Adobe Garamond, Caslon, Maiola, Georgia, Minion.

Kursywa – określenie wywodzące się prawdopodobnie z łaciny, z określenia cursim, czyli szybko. Bez wątpienia jest to odmiana pisma lżejsza i płynniejsza od antykwy. W języku polskim stanowi synonim italiki.

Kolofon – informacja wydawnicza dotycząca książki (nazwa wydawcy, prawa autorskie, autorzy towarzyszący – grafik, typograf itp.).

Ligatura – połączenie kilku glifów w jeden znak np. ff ffi.

Majuskuła, minuskuła, mediskuła – odpowiednio: wielkie, małe litery alfabetu oraz kapitaliki.

Odmiany pisma – poszczególne warianty ciężaru, pochylenia i proporcji kroju pisma. Dodatkowo ciężar pisma opisuje się np. jako light, regular, bold.

IV grupa określeń typograficznych

Skład tekstu – działanie mające na celu zobrazowanie tekstu za pomocą świateł. Wyróżnia się trzy rodzaje składu: skład ręczny (przy użyciu czcionek ołowianych), fotoskład (naświetlanie tekstu na kliszy światłoczułej oraz skład komputerowy (przeznaczony do druku na papierze lub do sieci). Skład tekstu jest to formatowanie tekstu w kolumnie, zaś łamanie jest to wlewanie tekstu do ramek tekstowych.

Szarość tekstu – określenie poziomu szarości tekstu wydrukowanego czarnym tuszem na określonym rodzaju papieru. Na szarość tekstu mają wpływ przede wszystkim ciężar optyczny, proporcja i kształt glifów; można ją modyfikować za pomocą świateł międzywyrazowych, interlinii i stopnia pisma.

Szeryfy – poziome kreski przy glifach wieńczące jego główne kreski.

Światło międzyliterowe – światło, które ma każdy glif, sprawiające, że nie stykają się one ze sobą. Dodatkowo zmiana świateł znacząco wpływa na szarość tekstu.

Tracking – zwiększanie lub zmniejszanie świateł międzyliterowych we wszystkich znakach zaznaczonego tekstu o wartość mierzoną w tysięcznych częściach firetu. Co istotne skorygowanie światła jednej litery ma wpływ na wszystkie pozostałe znaki stojąca za nią.

Typografia – szereg pojęć związanych z liternictwem oraz znajomością techniki składu tekstu.

Wcięcia akapitowe – oznaczenie rozpoczęcia nowego akapitu. Tworzy pustą przestrzeń na początku pierwszego wiersza akapitu – pozostałe wiersze pozostają niezmienione. Może być na przykład tzw. podcięcie, wtedy pozostaje przestrzeń wszystkich wierszy bez pierwszego.

Jeśli zainteresował Cię ten wpis, zobacz koniecznie: